Als mantelzorger wil je er zijn voor de ander. Maar als je altijd ja zegt, blijft er voor jezelf niets over. Grenzen stellen is geen egoïsme. Het zorgt ervoor dat je het langer volhoudt. Dat is goed voor jou, en ook voor de persoon voor wie je zorgt.
Waarom het zo moeilijk is
Veel mantelzorgers vinden nee zeggen lastig. Dat is begrijpelijk:
- Je houdt van de ander en wilt niet tekortschieten.
- Je voelt je schuldig als je iets voor jezelf doet.
- Je bent bang dat niemand anders het oppakt.
- Je naaste vraagt het aan jou, en niet aan een ander.
- Het is langzaam gegroeid, en nu weet je niet meer hoe je terug kunt.
Herken je dit? Dan ben je niet de enige.
Weet waar je grens ligt
Je kunt pas een grens stellen als je weet waar die ligt. Stel jezelf deze vragen:
- Welke taken kosten me de meeste energie?
- Wat doe ik eigenlijk liever niet, maar doe ik toch?
- Hoeveel tijd per week wil ik vrij houden voor mezelf?
- Wat heb ik nodig om dit nog jaren vol te houden?
Schrijf de antwoorden op. Zo wordt het concreter.
Zo zeg je het
Een grens hoeft niet hard te zijn. Je kunt het vriendelijk en duidelijk zeggen. Een paar voorbeelden:
- "Ik kom op dinsdag en zaterdag. Op de andere dagen komt iemand anders."
- "Ik vind het fijn om je te helpen met de boodschappen, maar het huishouden lukt me niet meer."
- "Ik kan je nu niet helpen. Ik bel je morgenochtend terug."
- "Ik wil graag blijven helpen. Daarom heb ik ook rust nodig."
Leg uit waarom, maar verdedig je niet te lang. Je hoeft geen toestemming te vragen om voor jezelf te zorgen.
Als de ander boos of verdrietig wordt
Je naaste kan teleurgesteld zijn. Dat is niet erg. Het betekent niet dat je iets verkeerd doet. Blijf vriendelijk, en houd vast aan wat je hebt gezegd. Bied wel een alternatief aan, zodat je naaste niet alleen staat.
Bij iemand met dementie werkt het soms anders. Je naaste kan je grenzen vergeten of niet begrijpen. Dan helpt het om de zorg zo te organiseren dat jouw vrije momenten vanzelf geregeld zijn, bijvoorbeeld met vaste dagbesteding of een vaste helper.
Deel de zorg
Grenzen stellen werkt het best als er een alternatief is. Kijk wie er nog kan helpen:
- familie, ook die verder weg woont
- buren en vrienden
- een vrijwilliger voor gezelschap of een wandeling
- een betaalde helper voor vaste taken
- professionele zorg via de gemeente of de zorgverzekeraar
Op mantelzorgers.nl kun je een hulpvraag plaatsen of zelf helpers zoeken. Lees ook Vrijwilliger of betaalde hulp?.
Grenzen met familie
Soms ligt de spanning niet bij je naaste, maar bij de rest van de familie. De een doet veel, de ander weinig. Bespreek het samen. Maak een lijst van alle taken en verdeel ze. Iemand die ver weg woont, kan bijvoorbeeld de administratie doen. Lukt het gesprek niet? Een mantelzorgconsulent kan helpen bij een familiegesprek.
Grenzen bij helpers
Ook met helpers maak je afspraken over wat wel en niet kan. Dat geeft duidelijkheid voor iedereen. Kijk in de handleiding Afspraken op papier hoe je dat vastlegt.
Gun jezelf rust
Plan vaste momenten voor jezelf in, net zoals je een afspraak bij de dokter inplant. Een wandeling, een avond met vrienden, een uur lezen. Zie het niet als extraatje, maar als onderdeel van goede zorg. Lees meer in Respijtzorg.
Wil je hierover praten met iemand die het snapt? Het steunpunt mantelzorg biedt gesprekken en lotgenotencontact. Je vindt het via organisaties.